Ilość odwiedzin:

Podstawowe zagadnienia

Tekst: Marcin Rutecki

Czym jest Konstytucja?

Konstytucja jest szczególnym aktem prawnym. Reguluje najważniejsze zagadnienia związane z funkcjonowaniem państwa. Decyduje o jego ustroju, określa podstawowe zadania organów państwowych oraz wyznacza ich kompetencje, Stanowi gwarancję podstawowych praw i wolności obywatelskich. Konstytucja jest najważniejszym aktem prawnym w państwie. Wszystkie inne akty prawne wydawane są na jej podstawie i muszą być z nią zgodne. Posiadanie własnej Ustawy Zasadniczej to prerogatywa należąca wyłącznie do państwa.

Czym jest Traktat Konstytucyjny UE?

Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy jest z punktu widzenia prawa umową międzynarodową podpisaną przez suwerenne państwa. Traktat określa nie tylko cele, kompetencje i instytucje Unii Europejskiej oraz relacje pomiędzy Unią a państwami członkowskimi, ale również jej system wartości i podstawowe prawa obywateli Unii.

Bez względu na jego szczególną nazwę nie jest to jeszcze konstytucja. Jednakże w przypadku jego ratyfikacji i wejścia w życie na terenie całej Unii, stanie się de facto konstytucją. Będzie milowym krokiem w kierunku powstania federalnego państwa europejskiego.

Dlaczego powstał Traktat Konstytucyjny?

Konstytucja Unii powstała z inspiracji największych i tym samym najbardziej wpływowych państw Unii Europejskiej. Nie jest, jak mówią jej zwolennicy, naturalną konsekwencją integracji europejskiej, lecz wyrazem jednej z koncepcji integracji - tej, która dąży do stworzenia jednego państwa europejskiego.

Unia Europejska powinna być wspólnotą na płaszczyźnie której państwa członkowskie współpracowały by ze sobą na zasadach partnerskich a nie federalnym państwem, w którym będzie toczyła się nieustająca walka o dominację jednych nad drugimi.

Czy Konstytucja Unii Europejskiej zastąpi konstytucje Państw Członkowskich?

Art. I-6 Traktatu stanowi wyraźnie, że Konstytucja i prawo przyjęte przez instytucje Unii będą miały pierwszeństwo przed prawem Państw Członkowskich włącznie z konstytucjami narodowymi. Obowiązywać będzie bezwzględna zgodność aktów prawnych niższego rzędu z Konstytucją UE. Konstytucje narodowe przestaną obowiązywać w takim zakresie, w jakim nie będą zgodne z ustawodawstwem unijnym. W zakresie przyjętych regulacji wspólna Ustawa Zasadnicza zastąpi więc analogiczne akty prawne Państw Członkowskich. Konstytucje narodowe będą istnieć dalej, ale nie będą niezależne.

Jaka jest struktura Traktatu?

Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy składa się z preambuły oraz czterech części podzielonych na tytuły i rozdziały. Zawiera w sumie 448 artykułów. Pierwsza część zawiera postanowienia, które m.in. definiują Unię Europejską oraz określają jej cele, wartości, kompetencje, instytucje, organy, symbole, stosunki z Państwami Członkowskimi i procedury podejmowania decyzji, a także obywatelstwo Unii i charakter Unii. Drugą część stanowi Karta Praw Podstawowych, ogłoszona jeszcze podczas Rady Europejskiej w Nicei w grudniu 2000 r. Karta składa się z preambuły i siedmiu tytułów: godność, wolność, równość, solidarność, prawa obywateli, wymiar sprawiedliwości oraz postanowień ogólnych w sprawie interpretacji i stosowania Karty. W trzeciej części znajdziemy szczegółowe regulacje dotyczące polityki i działania Unii Europejskiej, kompetencji poszczególnych instytucji oraz procedur decyzyjnych. Czwarta część zawiera postanowienia końcowe, które dotyczą wejścia w życie Traktatu oraz procedury jego zmiany. Do Traktatu dołączono ponadto 2 załączniki, 36 protokołów i 50 deklaracji.

Jakie są najważniejsze postanowienia Traktatu?

• Konstytucja Uchyla Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (TWE), Traktat o Unii Europejskiej (TUE), Traktaty o Przystąpieniu oraz traktaty uzupełniające.

• Unia Europejska zyskuje osobowość prawną.

• Powstanie nowy system prawny – prawo unijne.

• Do Traktatu włączono Kartę Praw Podstawowych.

• Przepisy Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy mają pierwszeństwo przed prawem ustanowionym przez instytucje i organy Unii Europejskiej.

• Przepisy Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy oraz przepisy aktów prawnych wydawanych na jego podstawie mają pierwszeństwo przed ustawodawstwem Państw Członkowskich łącznie z ich konstytucjami.

• Traktat znosi konstrukcję Unii opartą na trzech filarach co oznacza odejście w znacznym stopniu od systemu jednomyślności przy podejmowaniu decyzji w Radzie.

• Konstytucja rozszerza zakres obowiązywania głosowania większością kwalifikowaną w Radzie.

• Traktat wprowadza nowy podział kompetencji pomiędzy Unią Europejską a Państwa Członkowskie.

• Wspólna Konstytucja drastycznie zwiększa kompetencje Unii. Unia uzyskuje prawo do stanowienia w najważniejszych dziedzinach życia zbiorowego.

• Unia uzyska w zasadzie prawo do samostanowienia w wielu dziedzinach. Dzięki zawartej w Traktacie procedurze zmiany Konstytucji nie trzeba będzie w wielu przypadkach zwoływać konferencji międzyrządowej do wprowadzenia daleko idących zmian w funkcjonowaniu wspólnoty.

• Traktat ustanawia urzędy Przewodniczącego Rady Europejskiej i Ministra Spraw Zagranicznych Unii Europejskiej.

• Konstytucja wzmacnia rolę Parlamentu Europejskiego w unijnym procesie decyzyjnym.

• Konstytucja wprowadza system głosowania w Radzie oparty na podwójnej większości, który będzie obowiązywał po 2009 r.

Jaki jest zakres kompetencji Unii według Traktatu?

Traktat Konstytucyjny dokonuje podziału kompetencji pomiędzy Unią Europejską a państwami członkowskimi. Unia – dążąc do osiągnięcia swych celów – będzie działać w granicach kompetencji przyznanych jej w Traktacie Konstytucyjnym. Kompetencje nie przyznane Unii Europejskiej w tym Traktacie będą należeć do państw członkowskich. Wprowadzony został podział kompetencji Unii na: kompetencje wyłączne, kompetencje dzielone oraz kompetencje w zakresie prowadzenia działań, które miałyby na celu wspieranie, koordynowanie lub uzupełnienie działań państw członkowskich.

Dziedziny kompetencji wyłącznej

W art. I-12, w którym czytamy, iż w przypadku gdy Konstytucja przyznaje Unii wyłączną kompetencję w określonej dziedzinie, jedynie Unia może stanowić prawo oraz przyjmować akty prawnie wiążące, natomiast Państwa Członkowskie mogą to czynić wyłącznie z upoważnienia Unii lub w celu wykonania aktów Unii.

Unia ma wyłączną kompetencję w następujących dziedzinach (art. I-13 ust. 1):

• unia celna,
• ustanawianie reguł konkurencji niezbędnych do funkcjonowania rynku wewnętrznego,
• polityka pieniężna, w odniesieniu do Państw Członkowskich, których walutą jest euro,
• zachowanie morskich zasobów biologicznych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa,
• wspólna polityka handlowa.


Kompetencje Unii w zakresie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa obejmują wszelkie dziedziny polityki zagranicznej i wszelkie sprawy dotyczące bezpieczeństwa Unii, w tym stopniowe określanie wspólnej polityki obrony, która może prowadzić do wspólnej obrony (art. I-16 ust. 1). Unia ma także wyłączną kompetencję do zawierania niektórych umów międzynarodowych.
Państwa Członkowskie będą zobowiązane nie tylko do lojalności wobec Unii, ale także do popierania aktywnie i bez zastrzeżeń jej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (art. I-16 ust. 2).

Dziedziny kompetencji dzielonej

 CyprianArts