|
Zasada prymatu prawa wspólnotowego
Tekst: Marcin Rutecki
Prymat prawa wspólnotowego nad regulacjami Państw Członkowskich jest
jedną z podstawowych zasad, na których opierają się obecnie Wspólnoty.
Należy jednak pamiętać, iż zasada supremacji nie ma uzasadnienia w
przepisach prawa stanowionego - nie została uregulowana traktatowo.
Została stworzona od podstaw przez orzecznictwo Trybunału
Sprawiedliwości. Podstawę dla niej stanowią wyroki ETS, które zaliczane
są do acquis communautaire (dorobku prawnego Wspólnot).
ETS był od początku świadom braku wyraźnej podstawy traktatowej dla
zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego. Wskazał jednak argumenty,
które miały uzasadniać istnienie tej zasady. Trybunał przyjął, że
Traktat stworzył swój własny porządek prawny, który stał się integralną
częścią systemów prawnych państw członkowskich. Państwa członkowskie
utworzyły ten nowy system prawny w drodze zrzeczenia się na rzecz
Wspólnot części swoich uprawnień, co ograniczyło ich suwerenność.
Trybunał stwierdził ponadto, iż cele, które określono w TWE byłyby
zagrożone, gdyby jedno z państw członkowskich odmawiało stosowania prawa
wspólnotowego. Zdaniem Trybunału byłaby wówczas zagrożona także
bezpośrednia stosowalność tego prawa.
Wydarzeniem uważanym za moment proklamowania zasady nadrzędności, było
wydanie w 1964 roku przez ETS wyroku w sprawie Flaminio Costa. Trybunał
stwierdził w orzeczeniu: (…) przekazanie przez państwa własnego prawa
wewnętrznego na rzecz prawa wspólnotowego (…) pociąga więc za sobą
definitywne ograniczenie ich suwerennych praw. Żadne późniejsze
jednostronne wystąpienie niezgodne z pojęciem wspólnotowym nie może być
zastosowane przeciwko temu ograniczeniu. W orzeczeniu w sprawie Internationale Handelsgesellschaft z 1970 roku Trybunał potwierdził tą
zasadę. Uznał, że zasada supremacji ma charakter bezwzględny, więc akty
prawa wewnętrznego, niezależnie od tego jaki jest ich charakter prawny,
muszą być zgodne z normami wspólnotowymi. Trybunał przyjął także, iż
zasada supremacji dotyczy nie tylko Traktatów, ale również prawa
wtórnego. Zakończenie procesu budowania podstaw doktryny pierwszeństwa
nastąpiło ostatecznie w wyroku ETS w sprawie Simmenthal.
Trybunał nie wziął pod uwagę faktu, iż konstytucje państw członkowskich
mogły nie przewidywać zrzeczenia się części suwerenności lub uznania
zasady supremacji. Autorytarnie głosił istnienie tej zasady i bronił jej
w kolejnych procesach. W sprawie Internationale Handelsgesellschaft
uznał nawet, że prawo wspólnotowe jest nadrzędne także wobec konstytucji
narodowych. To orzeczenie nie zostało jednak wszędzie zaakceptowane.
Trybunały Konstytucyjne niektórych państw (np. RFN) orzekły, iż
najważniejszym aktem pozostaje własna konstytucja.
W chwili obecnej nadal trwa spór czy prawo wspólnotowe jest nadrzędne
także wobec konstytucji państw członkowskich. Według prawa
międzynarodowego państwo będąc suwerennym podmiotem na arenie
międzynarodowej samo może wybrać jaki akt prawny uznaje za
najważniejszy. Może również zmienić swoją decyzję w każdej chwili –
wystarczy wyrażenie woli. Ani ETS ani żaden inny organ ponadnarodowy nie
ma prawa tego ograniczać. Dotyczy to nawet wystąpienia ze Wspólnot
Europejskich i wypowiedzenia Traktatów. Ostatnio 11.05.2005 r.) polski
Trybunał Konstytucyjny skorzystał z tego prawa badając zgodność Traktatu
akcesyjnego z polską Ustawą Zasadniczą. Orzekł, że normy prawa
wspólnotowego nie mogą nigdy automatycznie znosić norm konstytucji RP, w
przypadku gdy dojdzie między nimi do nieusuwalnej sprzeczności. Nie
można też normą konstytucyjną automatycznie znieść regulacji
wspólnotowej. Konstytucja RP pozostaje najwyższym aktem prawnym w
Polsce. W chwili powstania sprzeczności, ustawodawca polski suwerennie
zdecyduje w jaki sposób je usunąć - może zmienić konstytucję, wpłynąć na
zmianę prawa wspólnotowego bądź wystąpić z UE.
Traktat Konstytucyjny ma ambicje zakończyć spór o zasadę prymatu.
Istotną zmianą w stosunku do obecnego stanu prawnego jest art. I-6,
który stanowi, iż zarówno Konstytucja, jak i akty prawne przyjęte na jej
podstawie mają pierwszeństwo przed prawem Państw Członkowskich. Zasada
pierwszeństwa prawa UE, która do tej pory była proklamowana na mocy
orzecznictwa ETS uzyska w ten sposób status normy spisanej.
Nowa regulacja w sposób definitywny i ostateczny umiejscawia prawo
europejskie ponad krajowym porządkiem prawnym, włącznie z ustawami
zasadniczymi Państw Członkowskich. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż
zasada nadrzędności prawa Unijnego będzie miała zastosowanie również w
przypadku innych aktów prawnych wydawanych przez organy Unii na
podstawie Konstytucji. |
