Rada Unii Europejskiej nazywana dawniej Radą Wspólnot Europejskich, lub Radą, jest najważniejszym organem decyzyjnym i prawodawczym Wspólnot Europejskich. Ma ona charakter organu międzyrządowego, którego zadaniem jest realizacja wynikających z traktatów celów. Rada została powołana w latach 50. na mocy traktatów założycielskich.
Reprezentuje ona państwa członkowskie. Tworzą ją ministrowie poszczególnych resortów każdego z państw członkowskich. W posiedzeniach Rady uczestniczą ministrowie odpowiedzialni za resort, którego tematyka jest omawiana, upoważnieni do zaciągania zobowiązań w imieniu rządu danego państwa.. W zależności od przedmiotu obrad spotyka się ona w 16 składach. Co najmniej raz w miesiącu (z wyjątkiem sierpnia) obraduje rada ministrów spraw zagranicznych - Rada do Spraw Ogólnych (General Affairs Council). Pozostałe rady spotykają się 2 do 4 razy w roku.Siedzibą Rady UE jest Bruksela, gdzie odbywają się spotkania (z wyjątkiem kwietnia, czerwca i października, kiedy Rada obraduje w Luksemburgu). Radzie Unii Europejskiej przewodniczą kolejno wszystkie państwa członkowskie, każde przez pół roku. Na czele Rady UE stoi minister spraw zagranicznych kraju sprawującego przewodnictwo.


Jakie ma zadania?

• Uchwala europejskie akty prawne. W niektórych dziedzinach dzieli władzę ustawodawczą z Parlamentem Europejskim.

• Ustala cele polityczne.

• Koordynuje ogólną politykę gospodarczą państw członkowskich.

• Zawiera porozumienia międzynarodowe w imieniu UE.

• Wraz z Parlamentem Europejskim zatwierdza budżet UE.

• Określa kierunki i podejmuje decyzje w kwestiach Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, opierając się na wytycznych ustalonych przez Radę Europejską.

•  Koordynuje współpracę miedzy krajowymi organami sądowymi i służbami policyjnymi w sprawach kryminalnych.

Procedury decyzyjne


Traktat o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej przewiduje trzy sposoby głosowania w ramach Rady UE. Jeśli postanowienia Traktatu nie przewidują inaczej, Rada podejmuje decyzje zwykłą większości głosów. Drugą możliwością jest głosowanie na zasadzie jednomyślności. W innych sytuacjach, kiedy Traktat tak stanowi, głosowanie jest przeprowadzane na zasadzie większości kwalifikowanej. Najczęściej stosowaną procedurą podczas podejmowania decyzji przez Radę jest głosowanie większością kwalifikowaną. Obowiązuje system ważenia głosów – każde państwo ma ściśle określoną liczbę głosów.

Coreper


Każde państwo członkowskie UE posiada w Brukseli stały zespół, który je reprezentuje i broni jego interesów na szczeblu UE. Osoba stojąca na czele każdego przedstawicielstwa jest, w rezultacie, ambasadorem swojego kraju akredytowanym przy UE. Komitet Stałych Przedstawicieli Rządów Państw Członkowskich (COREPER - Comité des Représentants Permanents) składa się z tych ambasadorów. Rolą Komitetu jest przygotowywanie obrad Rady, z wyjątkiem kwestii związanych z rolnictwem przygotowywanych przez specjalny Komitet ds. Rolnictwa. Komitet nadzoruje i koordynuje prace 250 komitetów i grup roboczych, które analizują propozycje Komisji Europejskiej i sygnalizują ewentualne kwestie sporne. Zajmuje się wszystkimi dziedzinami działalności UE.


Jakie akty prawne wydaje Rada?

• Rozporządzenia - stosowane bezpośrednio we wszystkich krajach członkowskich, bez potrzeby adaptacji do prawa krajowego

• Dyrektywy - zobowiązują państwa członkowskie do osiągnięcia wyznaczonego celu, pozostawiając im prawo wyboru formy i środków

• Decyzje - zobowiązują tych, do których są adresowane; mogą to być państwa, lecz także przedsiębiorstwa czy nawet osoby fizyczne

• Zalecenia i opinie - nie są wiążące dla krajów członkowskich.

Rotacyjna Prezydencja


Przewodnictwo w Radzie zmienia się co sześć miesięcy. Każdy kraj Unii kolejno obejmuje kierownictwo nad ustalaniem porządku obrad Rady i przewodniczy wszystkim spotkaniom przez okres sześciu miesięcy, podejmując decyzje legislacyjne i polityczne oraz wypracowując kompromisy między państwami członkowskimi.

System rotacyjny na lata 1958-2006 przedstawia się następująco:

Zmiany w Traktacie Konstytucyjnym


Traktat zmienia nazwę Rady UE na Radę Ministrów. Podobnie jak w obecnym stanie prawnym, Rada wspólnie z Parlamentem Europejskim będzie tworzyć prawo UE i przyjmować budżet Unii. Do jej zadań będzie także należeć formułowanie polityk i koordynowanie działań Unii (art. I-23 ust. 1 TK). Podobnie jak obecnie, w skład Rady wejdzie jeden przedstawiciel każdego z państw członkowskich, upoważniony do zaciągania zobowiązań w imieniu rządu danego państwa. Liczbę i rodzaje formacji (składów) Rady ustali Rada Europejska, przyjmując większością kwalifikowaną odpowiednią decyzję. Niezależnie od niej, TK przewiduje utworzenie dwóch formacji Rady – Rady do Spraw Ogólnych i Rady do Spraw Zagranicznych.

Zasadniczym trybem przyjmowania decyzji przez Radę Ministrów („jeżeli Konstytucja nie stanowi inaczej”) będzie większością kwalifikowana (art. I-23 ust. 3 TK). Przy założeniu wejścia w życie TK, po 1 listopada 2009 r.35 zacznie obowiązywać nowa, całkowicie odmienna od obowiązującej obecnie, definicja większości kwalifikowanej (art. I-25 TK).

Traktat Konstytucyjny wprowadził bardzo daleko idące zmiany w systemie ważenia głosów poszczególnych państw. System głosowania z Traktatu z Nicei przyznawał każdemu państwu odpowiednią ilość głosów. Silną pozycję uzyskały według niego Hiszpania i Polska (po 27 głosów w porównaniu do 29 głosów największych państw – Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch). Całkowita liczba głosów wyniosła 321, natomiast próg większości kwalifikowanej 232 głosy, tj. 72,3% głosów, przy czym aby większość kwalifikowana została osiągnięta musiały się na nią składać głosy co najmniej połowy państw członkowskich, czyli 13 z 25. Dodatkowo ustalono, że większość ta musi reprezentować 62% ludności Unii Europejskiej.

Konwent usunął największą przeszkodę w podejmowaniu decyzji przez Radę. Według Traktatu Nicejskiego, aby dana decyzja mogła wejść w życie musiało być oddane na nią 74,8 % ważnych głosów. W Konstytucji zniesiono to kryterium.

Traktat Konstytucyjny zawiera nową definicję większości kwalifikowanej w Radzie Ministrów, określanej mianem tzw. „podwójnej większości”, która zaczęłaby obowiązywać od 1 listopada 2009 r. Konstytucja znosi w ten sposób system ważenia głosów, ustalony w Traktacie Nicejskim. Nowa regulacja znajduje się w art. I-25. Podstawą jest liczba państw i reprezentowana przez państwa ilość mieszkańców. Każde państwo otrzymuje jeden głos, jednak jego moc decyzyjna nie jest niejednakowa, ponieważ zależy od tego, czy w gronie większości znalazły się państwa reprezentujące 65% ludności. W przeważającej liczbie przypadków większość kwalifikowaną stanowi co najmniej 55% członków Rady zawierające co najmniej 15 z nich i reprezentujących Państwa Członkowskie obejmujące co najmniej 65% ludności Unii. Traktat Konstytucyjny wprowadza również definicję mniejszości blokującej. Musiałaby ona składać się z co najmniej czterech państw członkowskich reprezentujących co najmniej 35% ogólnej liczby ludności Unii, aby uznać, że decyzja nie uzyskała niezbędnego poparcia. W pozostałych przypadkach na zasadzie wyjątku Rada stanowi większością kwalifikowaną wynoszącą co najmniej 72% członków Rady reprezentujących Państwa Członkowskie obejmujące co najmniej 65% ludności Unii. System premiuje przede wszystkim państwa najludniejsze – kryterium 65% ludności, oraz państwa najmniej ludne – poprzez przyznanie każdemu jednego głosu. Najwięcej na nowym rozwiązaniu zyskują Niemcy, w których granicach mieszka około 18% ludności Unii.