Parlament Europejski wywodzi się ze Zgromadzenia Parlamentarnego Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali. Pod obecną nazwą funkcjonuje od 1962 r. Do 1979 r. deputowani do Parlamentu Europejskiego byli delegowani przez parlamenty narodowe państw członkowskich. Od 1979 r. wybierani są w wyborach powszechnych.

Kadencja Parlamentu trwa pięć lat. Przewodniczący i wiceprzewodniczący są wybierani na połowę kadencji, czyli na 2,5 roku. Ostatnie wybory odbyły się w czerwcu 2004 r. Obecnie w Parlamencie zasiada 729 posłów. Traktat Nicejski ustalił przyszłą liczbę mandatów na 732. Liczba miejsc w Parlamencie przypadająca na poszczególne Państwa Członkowskie ustalana jest proporcjonalnie do liczby ludności. Comiesięczne sesje plenarne odbywają się w Strasburgu, mini sesje - w Brukseli. Sekretariat Generalny mieści się w Luksemburgu. Umiejscowienie Parlamentu w trzech siedzibach jest jednym z jego największych absurdów. Roczne koszty przewożenia dokumentów a Brukseli do Strasburga, gdzie parlament obraduje tylko tydzień w miesiącu, wynoszą około 200 mln euro. Sierpień jest miesiącem wolnym od jakichkolwiek posiedzeń.


Kompetencje Parlamentu


PE w odróżnieniu od parlamentów krajowych, nie posiada kompetencji do stanowienia aktów prawnych. Zgodnie z zapisami traktatowymi, może on jedynie uczestniczyć w procesie współdecydowania z Radą i Komisją. Nie posiada również inicjatywy ustawodawczej, gdyż kompetencje te są zastrzeżone dla Komisji Europejskiej (poza przypadkiem: w zakresie opracowania projektu jednolitej ordynacji wyborczej i projektu uchwały w sprawie przeprowadzenia wyborów bezpośrednich). Parlament Europejski podejmuje swe decyzje zazwyczaj bezwzględną większością głosów, przy quorum 1/3 wszystkich deputowanych. W kilku przypadkach Parlament Europejski głosuje w inny sposób:

Parlament ma dość duże uprawnienia w procesie uchwalania budżetu Unii. Może zaproponować bezwzględną większością modyfikacje w obszarze wydatków obowiązkowych, a również zwykłą większością wprowadzić poprawki w obszarze wydatków nieobowiązkowych. Jeżeli zmiany zaproponowane przez Parlament nie zostaną uwzględnione przez Radę Unii Europejskiej, Parlament może przyjąć projekt budżetu ze swoimi poprawkami działając kwalifikowaną większością (2/3 głosów w obecności przynajmniej połowy posłów). Tą samą większością może odrzucić propozycję budżetu i zażądać przedstawienia nowego projektu.

W procedurze konsultacji uprawnienia PE sprowadzają się do wydania opinii, która nie jest prawnie wiążąca. Parlament Europejski dysponuje również wieloma uprawnieniami o charakterze kontrolnym, przede wszystkim wobec innych instytucji Unii Europejskiej. Wypowiada się na temat programu Komisji Europejskiej. Może zadawać jej pytania, zatwierdza skład nowej Komisji. Po przesłuchaniach kandydatów może przyjąć lub odrzucić komisarzy, których proponuje Przewodniczący. Pojedynczy Komisarz nie może zostać zdymisjonowany w wyniku działań Parlamentu. Parlament może jednak odwołać całą Komisję, uchwalając wotum nieufności większością dwóch trzecich głosów.

Parlament wyraża zgodę w sprawie ratyfikacji traktatów akcesyjnych i umów stowarzyszeniowych. Wybiera również europejskiego rzecznika praw obywatelskich.


Podejmowanie decyzji przez Parlament


Podczas zdecydowanej większości głosowań Przewodniczący Parlamentu samodzielnie ocenia wyniki. Posłowie podnoszą ręce a przewodniczący „na oko” decyduje czy więcej było za czy przeciw. Deputowany, co prawda może wstać i poprosić o sprawdzenie elektroniczne wyników głosowania, ale nadal do decyzji Przewodniczącego należy czy zleci sprawdzenie czy nie. Były przypadki, w których wynik elektroniczny nie potwierdził oceny Przewodniczącego. Taki system jest oficjalnie „argumentowany” tym, że jest szybszy i wydajniejszy od głosowania elektronicznego.


Poszerzanie kompetencji PE:

Status deputowanych


Obecny status deputowanych w Parlamencie Europejskim ściśle wiąże się rolą jaką Parlament odgrywa w całym procesie integracji. Oficjalnie nie mogą oni reprezentować swoich Państw Członkowskich, lecz społeczeństwo obywatelskie Unii i interes wspólnotowy. Odwoływanie się do patriotyzmu lub wartości i interesów narodowych jest w Parlamencie bardzo źle widziane.

Warto zwrócić uwagę na ewolucję podejścia do kwestii podmiotu czynnego prawa wyborczego. Konstytucja w art. I-20 ust. 2 wprowadza zapis: „W skład Parlamentu Europejskiego wchodzą przedstawiciele obywateli Unii”. Dawny zapis w art. 189 TWE (dawny art. 137) brzmiał: „Parlament Europejski, złożony z przedstawicieli narodów Państw zgromadzonych we Wspólnocie, wykonuje uprawnienia powierzone mu niniejszym Traktatem.” Z przedstawicieli narodów próbuje się więc zrobić „społeczeństwo obywatelskie Unii”.


Grupy polityczne


Posłowie do PE są zorganizowani we frakcje polityczne. Regulamin Parlamentu nie zezwala na tworzenie grup narodowych, co stanowi wyraz ponadnarodowych tendencji w Parlamencie. Posłowie mogą łączyć się w grupy według kryterium podobieństwa poglądów politycznych. W przypadku, gdy poszczególni posłowie negują podobieństwo swoich poglądów, Parlament może ocenić, czy grupa ukonstytuowała się zgodnie z Regulaminem. Każda grupa polityczna składa się z posłów wybranych z co najmniej jednej piątej Państw Członkowskich. Minimalna liczba posłów konieczna do utworzenia grupy politycznej wynosi dziewiętnaście osób. Poseł może należeć tylko do jednej grupy politycznej.

W Parlamencie Europejskim od zawsze rządzą te same największe ugrupowania – Socjaliści oraz „Chrześcijańscy” Demokraci. Są to grupy największe i co za tym idzie najbardziej wpływowe oraz dysponujące największymi środkami. Presja do wstąpienia w szeregi największych frakcji jest bardzo duża. Posłowie, którzy są ich członkami mogą liczyć na prestiż, stanowiska i wpływy a co za tym idzie duże pieniądze. Mniejsze ugrupowania, zwłaszcza te, które nie zgadzają się z przyjętą linią polityczną Parlamentu, mogą liczyć na nieporównywalnie mniej. Posłowie wchodzący w ich skład często stają się obiektem politycznych ataków oraz są dyskryminowani podczas obsadzania stanowisk. Nie zrzeszeni posiadają jeszcze mniejsze możliwości.

We wszystkich frakcjach politycznych oprócz grupy Niepodległość i Demokracja obowiązuje dyscyplina partyjna w głosowaniach. Za jej złamanie można zostać ukaranym utratą stanowisk a nawet wydaleniem z grupy. Najpoważniejsze skutki tego stanu rzeczy widoczne są oczywiście w największych frakcjach. Posłowie głosują często wbrew swoim przekonaniom i interesom własnego kraju, ponieważ boją się, że w przeciwnym razie zostaną wyrzuceni, a co za tym idzie stracą stanowiska i pieniądze. Tylko Niepodległość i Demokracja przyjęła dokładnie odwrotną zasadę – dyscyplina istnieje, ale wyłącznie w najważniejszych sprawach np. dotyczących Konstytucji UE, natomiast zasadą jest głosowanie zgodnie z własnym sumieniem i interesem narodowym.


Obecnie działające frakcje w Parlamencie Europejskim:


Grupa Europejskiej Partii Ludowej (Chrześcijańscy Demokraci) i Europejskich Demokratów (PPE-DE) - 267 posłów


Grupa Socjalistyczna w Parlamencie Europejskim (PSE) - 201 posłów. Szokiem dla wielu wyborców było przystąpienie do socjalistycznej międzynarodówki dwóch posłów z Samoobrony Bogdana Golika oraz Wiesława Kuca.


Grupa Przymierza Liberałów i Demokratów na rzecz Europy (ALDE) - 87 posłów


Grupa Zielonych / Wolne Przymierze Europejskie (Verts/ALE) - 42 posłów



Konfederacyjna Grupa Zjednoczonej Lewicy Europejskiej / Nordycka Zielona Lewica (GUE/NGL) - 41 posłów




Grupa Niepodległość i Demokracja IND/DEM - 36 posłów




Grupa Unii na rzecz Europy Narodów UEN - 27 posłów


Niezrzeszeni NI - 29 posłów


Komisje działające w Parlamencie


Komisje: Polityka wewnętrzna

• BUDG - Komisja Budżetowa

• CONT - Komisja Kontroli Budżetowej

• ECON - Komisja Gospodarcza i Monetarna

• EMPL - Komisja Zatrudnienia i Spraw Socjalnych

• ENVI - Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

• ITRE - Komisja Przemysłu, Badań Naukowych i Energii

• IMCO - Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów

• TRAN - Komisja Transportu i Turystyki

• REGI - Komisja Rozwoju Regionalnego

• AGRI - Komisja Rolnictwa i Rozwoju Wsi

• PECH - Komisja Rybołówstwa

• CULT - Komisja Kultury i Edukacji

• JURI - Komisja Prawna

• LIBE - Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

• AFCO - Komisja Spraw Konstytucyjnych

• FEMM - Komisja Praw Kobiet i Równouprawnienia

• PETI - Komisja Petycji

Komisje: Polityka zewnętrzna

• AFET - Komisja Spraw Zagranicznych

• DROI - Podkomisja Praw Człowieka

• SEDE - Podkomisja Bezpieczeństwa i Obrony

• DEVE - Komisja Rozwoju

• INTA - Komisja Handlu Zagranicznego

Komisje Nadzwyczajne

• FINP -Komisji tymczasowej do spraw wyzwań politycznych i środków budżetowych w rozszerzonej Unii w latach 2007-2013

Inne

• CODE - Procedura pojednawcza

Zmiany w Konstytucji


Wbrew dotychczasowej, ponad kilkudziesięcioletniej praktyce Wspólnot skład Parlamentu Europejskiego nie zostanie precyzyjnie określony w Traktacie. Nastąpi to w formie późniejszej decyzji europejskiej (art. I-20) przyjętej jednomyślnie przez Radę Europejską z odpowiednim wyprzedzeniem wyborów do PE przy uwzględnieniu spodziewanego przystąpienia do UE kolejnych państw. Ogólna liczba członków PE nie może przekroczyć 750, a liczba deputowanych z danego państwa członkowskiego nie może być niższa niż 6 ani wyższa od 96. Traktat Konstytucyjny powtarza istniejące kompetencje Parlamentu Europejskiego (procedura współdecydowania z Radą, udział w przyjmowaniu budżetu Unii, funkcje kontrolne i konsultacyjne, obsadzanie lub udział w obsadzaniu określonych stanowisk, w tym przede wszystkim Przewodniczącego Komisji Europejskiej). Szereg przepisów szczególnych umacnia jednak pozycję Parlamentu, w tym przede wszystkim w procedurze legislacyjnej. Następuje to poprzez objęcie około pięćdziesięciu nowych obszarów „zwykłą” procedurą legislacyjną (art. III-396 TK, bardzo zbliżoną do stosowanej obecnie procedury współdecydowania), w której pozycja Parlamentu Europejskiego, jako legislatora jest praktycznie zrównana z pozycją Rady. Zwykła, podstawowa procedura legislacyjna jest zasadniczą procedurą przyjmowania ustaw europejskich i europejskich ustaw ramowych (procedura domyślna - stosowana o ile przepis szczególny nie stanowi inaczej).